Dit is een verhaal over jou...
en mij... en je hond.
Er was eens een tijd niet lang geleden... voordat er honden waren.
Ze bestonden niet.
Tegenwoordig hebben we grote, kleine...
...knuffelaars, wachten, jagers...
Elke soort hond die je je maar kunt wensen.
Hoe is dit gebeurd?
Het gaat niet alleen om honden.
Waar komen alle verschillende soorten levende wezens vandaan?
Het antwoord is een transformerende kracht...
...dat afkomstig lijkt uit een sprookje of een mythe, maar dat is het niet.
Aflevering 2 "Some Of The Things That Molecules Do"
Laten we 30.000 jaar teruggaan naar een tijd voordat er honden bestonden,
toen onze voorouders in de eindeloze winter van de vorige ijstijd leefden.
Onze voorouders zwierven rond in kleine groepen.
Ze sliepen onder de sterren.
De hemel was hun verhalenboek, een kalender,
een handleiding om te kunnen leven.
Het vertelde hen wanneer de bittere kou zou komen, wanneer het wilde graan rijp was,
wanneer de kuddes rendieren en wisenten zich verplaatsen.
Hun idee van thuis was de Aarde zelf.
Maar ze leefden in angst voor andere hongerige wezens:
de poema's en de beren die met hen concurreerden voor dezelfde prooi,
en de wolven die dreigden de meest zwakke onder hen weg te nemen en te verzwelgen.
Alle wolven wilden het bot te pakken zien te krijgen,
maar de meeste waren te bang om dichtbij genoeg te komen.
Hun angst komt door een hoog peil van stresshormonen in hun bloed.
Het is een kwestie van overleven.
Want te dichtbij mensen komen kan fataal zijn.
Maar enkele wolven - door natuurlijke variaties
- hebben lagere niveau's van die hormonen.
Dit maakt ze minder angstig voor mensen.
Deze wolf heeft ontdekt wat een tak van zijn
voorouders zo'n 15.000 jaar geleden had bedacht...
...een uitmuntende overlevingsstrategie:
het temmen van de mens.
Laat de mensen jagen, vorm geen bedreiging voor hen
en dan laten ze jou hun vuilnis ophalen.
Je eet regelmatiger, je krijgt meer jongen en die jongen erven je aanleg.
Deze teeltkeus voor tamheid wordt versterkt met elke opvolgende generatie...
...totdat die lijn van wilde wolven evolueert tot...
honden.
Je kunt dit 'het overleven van de vriendelijkste' noemen.
Toen, net als nu, was dit ook een goede zaak voor de mensen.
De vuil ruimende honden waren niet alleen een saneringseenheid.
Ze deden ook aan beveiliging.
Toen deze samenwerking door de jaren voortduurde
veranderde ook het uiterlijk van de honden.
Schattigheid werd een selectief voordeel.
De liefelijker je was, des te groter de kans je had
om te leven en je genen door te geven aan de volgende generatie.
Wat begon als een verbond van gemak werd een
vriendschap die in de loop der tijd verdiepte.
Om te zien wat er vervolgens gebeurde...
...verlaten we onze verre voorouders van zo'n 20.000 jaar geleden...
...om een bezoek te brengen aan het recentere verleden
tijdens een onderbreking in de ijstijd.
Deze klimaatverandering startte een revolutie.
In plaats van rondzwerven begonnen mensen zich te vestigen.
Er ontstaat iets nieuws in de wereld... nederzettingen.
De mens verzamelt en jaagt nog steeds, maar nu produceren ze ook voedsel en kleding...
Landbouw...
De wolven hebben hun vrijheid verruilt voor een vaste maaltijd.
Ze hebben het recht om hun partner zelf te kiezen opgegeven.
Nu kiezen de mensen die voor hen uit.
Ze doden consequent de honden die niet getraind kunnen worden:
'hen die de hand bijten die hen voedt'.
En ze fokken met de honden die hen bevallen.
Ze koesteren de honden die hen gehoorzamen...
...jagen, herden, bewaken, slepen...
...en hen gezelschap houden.
Uit elk nest selecteren de mensen de puppies die hen het beste bevallen.
Door de generaties heen ontwikkelen de honden.
Deze soort evolutie noemen we 'kunstmatige selectie' of 'fokken'.
Van wolven honden maken was de eerste keer
dat wij mensen evolutie in eigen hand namen.
En dat doen we sindsdien om de planten en dieren die we nodig hebben te vormen.
In een oogwenk van de kosmische tijd, slechts 15.000 of 20.000 jaar,
hebben we wolven veranderd in alle soorten
honden waar we vandaag de dag zo gek op zijn.
Bedenk maar eens...
Elk hondenras dat je ooit hebt gezien is gevormd door menselijke handen.
Veel van onze beste vrienden - de populairste
rassen - zijn in de laatste paar eeuwen gecreëerd.
De ontzagwekkende kracht van evolutie heeft de
vraatzuchtige wolf veranderd in de trouwe herder...
... die de kudde beschermt en de wolf verjaagt.
Kunstmatige selectie heeft de wolf in de herder veranderd
en de wilde grassen in tarwe en maïs.
Eigenlijk is bijna elke plant of dier die we vandaag de dag eten
gefokt uit een wilde, minder eetbare voorouder.
Als kunstmatige selectie zulke diepgaande veranderingen
in slechts 10.000 of 15.000 jaar veroorzaakt,
wat kan natuurlijke selectie dan doen in miljarden jaren?
Het antwoord is: de schoonheid en diversiteit van het leven.
Hoe werkt het?
Ons Schip der Verbeeldingskracht kan ons overal
in ruimte en tijd brengen, zelfs naar het verborgen microkosmos,
waar het ene soort leven in een ander kan veranderen.
Kom met me mee.
Je zou het niet zeggen, maar de afgelopen 2 miljoen jaar leven we in een ijstijd.
Dit is gewoon toevallig een van de lange pauzes.
Gedurende het merendeel van die 2 miljoen jaar is het klimaat koud en droog geweest.
De ijskap van de Noordpool reikte veel zuidelijker dan vandaag de dag.
Tijdens één van die lange, koude, ijzige perioden...
...toen de winterse zee reikte van de Noordpool tot aan wat nu Los Angeles is,
zwierven grote beren over de bevroren woestenij van Ierland.
Dit lijkt een doodnormale beer, maar binnenin haar gebeurt iets buitengewoons.
Iets binnenin haar zal het begin zijn van een nieuwe soort.
Om het te kunnen zien moeten we overgaan naar een veel kleinere schaal,
tot cellulair niveau,
zodat we voortplantingssysteem van de beer kunnen onderzoeken.
We nemen de sleutelbeenslagader door het hart.
We zijn er bijna.
Dit zijn enkele van haar eitjes.
Om te zien wat er binnen één van hen gebeurt, moeten we nog kleiner worden.
We moeten tot moleculair niveau krimpen.
Ons Schip der Verbeeldingskracht is nu zo klein
dat er een miljoen in een korrel zand passen.
Zie je die jongens die over die balken lopen?
Het zijn proteïnen genaamd kinesine.
Deze kinesine maken onderdeel uit van de
vervoerbemanning die vracht binnen de cel rondbrengen.
Ze lijken wel buitenaards.
En toch maken deze kleine schepsels - en wezens zoals zij -
onderdeel uit van elke levende cel, inclusief die van jou.
Als het leven een heiligdom heeft, dan is het
hier in de celkern waar ons DNA zich bevindt,
het antieke heilige boek van onze genetische code.
En het is geschreven in een taal die al het leven kan lezen.
DNA is een molecuul die eruit ziet als een gedraaide ladder of een dubbele helix.
De sporten van de ladder bestaan uit vier verschillende kleinere moleculen.
Dit zijn de letters van het genetisch alfabet.
Specifieke rangschikkingen van die letters
spellen de instructies voor alle levende dingen:
het verteld hen hoe ze moeten groeien, bewegen, verteren,
hun omgeving voelen, helen, voortplanten.
De dubbele helix DNA is een moleculaire machine
met ongeveer 100 miljard onderdelen genaamd 'atomen'.
Er zijn evenveel atomen in een enkele molecuul van jouw DNA
als er sterren zijn in een gemiddeld sterrenstelsel.
Dat is ook zo bij honden,
en beren,
en elk levend wezen.
We zijn, ieder van ons, een klein universum.
De boodschap van DNA wordt doorgegeven van cel naar cel,
en van generatie naar generatie en wordt gekopieerd met uiterste zorg.
De geboorte van een nieuw DNA molecuul
begint als een proteïne die het afwikkelt...
...de twee strengen van de dubbele helix scheidt, en de sporten uit elkaar trekt.
In de vloeistof in de celkern zweven de moleculaire
letters van de genetische code vrijuit.
Elke streng van de helix kopieert zijn verloren wederhelft,
wat resulteert in twee identieke DNA moleculen.
Dit is hoe het leven genen reproduceert en
doorgeeft van de ene generatie naar de volgende.
Als een levende cel zich opsplitst in tweeën,
neemt elke een compleet kopie van het DNA mee.
Een gespecialiseerde proteïne proefleest het DNA om er zeker van te zijn...
...dat alleen de juiste letters geaccepteerd worden
en het DNA dus nauwkeurig gekopieerd is.
Maar niemand is perfect.
Af en toe glipt er een foutje door, wat een kleine, willekeurige
verandering in de genetische instructies veroorzaakt.
Een mutatie is ontstaan in de cel van het eitje van de beer.
Een willekeurige gebeurtenis als deze
kan consequenties hebben op een veel grotere schaal.
Die mutatie veranderde het gen dat de kleur van de vacht bepaald.
Het heeft invloed op de productie van donker pigment
in de vacht van de jongen van de beer.
De meeste mutaties zijn onschadelijk.
Sommige zijn dodelijk.
Maar enkele, geheel per ongeluk, kunnen een organisme
een belangrijk voordeel geven ten opzichte van de concurrentie.
Er is een jaar voorbij gegaan. Onze beer is nu een moeder.
En als gevolg van die mutatie is één van haar
twee jongen is geboren met een witte vacht.
Als de jongen oud genoeg zijn om hun vleugels uit te slaan,
welke beer heeft de meeste kans om een argeloze prooi te besluipen?
De bruine beer kan door de witte sneeuw al van verre gezien worden.
De witte beer gedijd en geeft zijn specifieke genen door.
Dit gebeurt herhaaldelijk.
Gedurende de opvolgende generaties verspreid het gen voor
witte vacht zich over de gehele populatie beren op de Pool.
Het gen voor donkere vacht verliest de wedstrijd van voortbestaan.
Mutaties zijn geheel willekeurig en treden doorlopend op.
Maar de leefomgeving beloont hen die een grotere kans op overleven geven.
Het selecteert op natuurlijke wijze levende wezens
die beter uitgerust zijn om te overleven.
En die selectie is het tegenovergestelde van willekeurig.
De twee beren-populaties splitsen zich en gedurende duizenden jaren
ontwikkelen ze eigenschappen die ze scheiden.
Ze werden verschillende soorten.
Dat is wat Charles Darwin bedoelde in 'het Ontstaan der Soorten'.
Een individuele beer evolueert niet;
een populatie beren evolueert gedurende generaties.
Als het poolijs verder inkrimpt door de opwarming,
is het mogelijk dat de ijsberen uitsterven.
Ze zullen vervangen worden door bruine beren,
beter aangepast voor de nu ontdooide omgeving.
Het is een ander verhaal dan die over de honden.
Er was geen fokker die deze veranderingen begeleidde.
In plaats daarvan selecteerde de omgeving deze zelf.
Dit is evolutie door natuurlijke selectie, het meest
revolutionaire concept in de geschiedenis van de wetenschap.
Darwin presenteerde het bewijs voor dit idee voor het eerst in 1859.
De onrust die dit veroorzaakte is nooit vermindert.
Waarom?
We voelen ons ongemakkelijk bij het idee dat
we een gemeenschappelijke voorouder delen met de apen.
Niemand brengt je erger in verlegenheid dan een familielid.
Onze meest naaste, de chimpansee, gedragen zich regelmatig ongepast in het openbaar.
Het is begrijpelijk dat wij mensen ons liever van hen willen distantiëren.
Een centrale stelling van traditioneel geloof is dat
we apart van alle andere dieren zijn geschapen.
Het is eenvoudig na te gaan waarom dit idee zo populair is geworden.
Zo voelen we ons... bijzonder.
Maar hoe zit het met onze verwantschap met de bomen? Hoe voel je je daarbij?
Oké, hier is een stukje van het DNA van een eik.
Zie het als een soort barcode.
De instructies die hierin zijn vastgelegd
vertellen de boom hoe hij suiker moet metaboliseren.
Laten we het nu vergelijken met het zelfde stuk van mijn eigen DNA.
DNA liegt niet.
Deze boom en ik zijn verre neven van elkaar.
En niet alleen de bomen.
Als je ver genoeg teruggaat kom je erachter
dat we een gemeenschappelijke voorouder hebben met...
...de vlinder...
...de wolf...
...de paddenstoel...
...de haai...
...bacteriën...
...de mus...
Wat een familie!
Andere delen van de barcode verschillen van soort tot soort.
Dat maakt het verschil tussen een uil en een octopus.
Tenzij je een ééneiige tweeling bent is er niemand
in het heelal met precies hetzelfde DNA als jij.
Binnen andere soorten leveren genetische verschillen
de grondstoffen voor natuurlijke selectie.
De omgeving selecteert welke genen overleven en zich vermenigvuldigen.
Als het gaat om de genetische instructies voor
de meest fundamentele functies van het leven...
...bijvoorbeeld het verteren van suikers,
zijn wij en andere soorten vrijwel identiek.
Dat is omdat deze functies zo substantieel zijn voor leven
dat ze ontstaan zijn voordat de verschillende levensvormen zich van elkaar afsplitsten.
Dit is onze Levensboom.
De wetenschap heeft het ons mogelijk gemaakt om
deze familieboom van alle soorten leven op Aarde te maken.
Nabije genetische familieleden bewonen dezelfde tak van de boom,
terwijl achterneven verder weg te vinden zijn.
Elk takje is een bestaande soort.
En de stam van de boom vertegenwoordigt
de gemeenschappelijke voorouders van al het leven op Aarde.
Het spul des levens is zo smeedbaar dat toen het eenmaal op gang kwam,
de omgeving gedaante gaf aan een duizelingwekkende variëteit van soorten.
Tienduizend keer meer dan we hier kunnen laten zien.
Biologen hebben alleen al van kevers meer dan
een half miljoen verschillende soorten gecatalogiseerd.
Om maar te zwijgen van de ontelbare variaties bacteriën.
Er zijn vele miljoenen bestaande dieren en planten,
en de meeste zijn de wetenschap nog onbekend.
Bedenk maar eens: we moeten nog in contact komen
met het merendeel van het leven hier op Aarde.
Zoveel soorten leven is er op deze kleine planeet alleen al.
De Levensboom strekt zijn voelsprieten uit
in alle richtingen, ontdekt en breidt uit wat werkt,
het maakt nieuwe leefomgevingen en kansen voor nieuwe soorten.
De Levensboom is al drieënhalf miljard jaar oud.
Dat is voldoende tijd om een indrukwekkend repertoire trucs te ontwikkelen.
Evolutie kan een dier vermommen als plant...
... om gedurende duizenden generaties een uitgebreid kostuum te verzinnen,
dat roofdieren bedot zodat ze elders gaan zoeken naar iemand om op te eten.
Of het kan een plant zichzelf laten vermommen als dier...
bloesems laten ontstaan die het uiterlijk hebben van een wesp.
De manier waarop een orchidee echte wespen
voor de gek houdt zodat ze haar bestuiven.
Dat is de ontzagwekkende vorm-veranderende kracht van natuurlijke selectie.
In de dichte, verwikkelde ledematen van de grote Levensboom ben jij hier.
Slechts één kleine tak tussen ontelbare anderen.
De wetenschap onthult dat al het leven op Aarde 'één' is.
Darwin ontdekte het daadwerkelijke mechanisme van evolutie.
De heersende overtuiging was dat de complexiteit en
verscheidenheid van het leven het werk moest zijn...
...van een intelligente ontwerper, die elk van deze miljoenen
verschillende soorten onafhankelijk van elkaar schiep.
Levende dingen zijn gewoon te ingewikkeld, zo zei men,
om het resultaat te zijn van ongeleide evolutie.
Neem het menselijke oog eens in overweging: een meesterwerk van complexiteit.
Het heeft een hoornvlies nodig,
een iris, een lens, een netvlies,
een oogzenuw, spieren,
om over het het uitvoerige neurale netwerk van de hersenen
om beelden te interpreteren nog maar te zwijgen.
Het is ingewikkelder dan enig apparaat dat
ooit door menselijke handen is gebouwd.
Daarom, beargumenteerde men, kon het menselijke oog
niet het resultaat zijn van ondoordachte evolutie.
Om te kijken of dat waar is moeten we door de tijd reizen,
naar een wereld waar nog geen ogen waren om te mee zien.
In den beginne...
...was het leven blind.
Zo zag onze wereld eruit, vier miljard jaar geleden,
voordat er ogen waren om mee te kijken.
Totdat er een paar honderd miljoen jaar voorbij gingen...
...en er een microscopische kopieerfout ontstond in het DNA van een bacterie.
Deze willekeurige mutatie gaf de microbe
een proteïne-molecule dat zonlicht absorbeerde.
Wil je weten hoe de wereld van een licht-gevoelige bacterie eruit ziet?
Zicht van het dier
Kijk maar eens naar de rechterkant van het scherm.
Mutaties traden vervolgens willekeurig op,
zoals dat altijd gebeurt in een populatie van levende wezens.
Een andere mutatie zorgde ervoor dat een donkere bacterie voor fel licht vluchtte.
Wat gebeurt er hier?
Nacht en dag.
Bacteriën die het verschil tussen licht en donker konden zien...
...hadden een doorslaggevend voordeel ten opzichte van die dat niet konden.
Waarom?
Omdat er overdag hard ultraviolet licht was dat DNA beschadigde.
De gevoelige bacteriën die voor fel licht vluchtten,
wisselden hun DNA veilig in het donker uit.
Ze overleefden in grotere getale dan de bacteriën die aan het oppervlak bleven.
Na verloop van tijd concentreerde
die licht-gevoelige proteïnen zich in een pigmentvlek...
...op de meer geavanceerde ééncellige organismen.
Dit maakte het mogelijk om licht te vinden,
een overweldigend voordeel voor een organisme
dat zonlicht nodig heeft om voedsel te maken.
Zo ziet een platworm de wereld.
Dit meercellig organisme ontwikkelde een kuiltje in de pigmentvlek.
Het komvormige deukje gaf het dier de mogelijkheid
om licht van schaduw te onderscheiden,
om objecten te onderscheiden in zijn nabijheid,
inclusief wat hij kon eten of wat hem wilde opeten...
...een gigantisch voordeel.
Later werden de zaken iets helderder.
Het deukje werd dieper en ontwikkelde zich tot een zakje met een kleine opening.
Gedurende duizenden generaties was natuurlijke
selectie langzaam het oog aan het vormen.
De opening trok samen tot een klein gaatje dat bedekt
werd met een beschermend transparant membraam.
Slechts een klein beetje licht kon dat minuscule gaatje doordrongen,
maar dat was voldoende om een vaag beeld
te tekenen op de gevoelige binnenkant van het oog.
Dit verscherpte het beeld.
Een grotere opening zou meer licht binnen laten om een helderder beeld te vormen,
maar eentje die onscherp was.
Deze ontwikkeling lanceerde het visuele equivalent van een wapenwedloop.
De concurrentie moest bijblijven om te kunnen overleven.
Maar toen ontwikkelde zich een schitterend nieuw kenmerk van het oog...
...een lens die zowel in helderheid als een scherp beeld voorzag.
Het oog van primitieve vissen vormde met transparante gel bij het gaatje een lens.
Tegelijkertijd werd het gaatje groter en liet zo meer en meer licht binnen.
Vissen konden nu in hoge resolutie zien, zowel dichtbij als ver weg.
En toen gebeurde er iets vreselijks.
Is het je ooit opgevallen dat een rietje in een glas water
er gebogen uit ziet bij het oppervlak van het water?
Dat komt omdat licht buigt wanneer het van de ene stof
overgaat in de andere, bijvoorbeeld van water naar lucht.
Onze ogen zijn oorspronkelijk ontwikkeld om onder water te kunnen zien.
De waterachtige vloeistof in deze ogen schakelt
de vertekening door dat buig-effect uit.
Maar bij landdieren voert licht door droge lucht
beelden aan naar hun nog altijd waterige ogen.
Dat buigt de lichtstralen en veroorzaakt allerlei vertekeningen.
Toen onze amfibie-achtige voorouders het water voor land verruilden waren hun ogen,
perfect ontwikkeld om onder water te zien, maar beroerd om in lucht te kijken.
Ons zicht is nooit meer zo goed geworden.
We zijn graag van mening dat onze ogen grensverleggend zijn,
maar 375 miljoen jaar later,
kunnen we nog steeds geen dingen zien die zich pal voor onze neus bevinden,
of fijne details in het bijna-donker onderscheiden, zoals vissen dat kunnen.
Toen we het water verlieten, waarom begon de natuur niet gewoon weer opnieuw...
...en ontwikkelde een nieuw paar ogen voor ons
die optimaal waren voor het zien in lucht?
Zo werkt de natuur niet.
Evolutie hervormt bestaande structuren gedurende generaties,
past deze aan met kleine veranderingen.
Je kan niet gewoon teruggaan naar de tekentafel en helemaal opnieuw beginnen.
Tijdens elk stadium van zijn ontwikkeling,
functioneerde het ontwikkelende oog goed genoeg om
een selectief voordeel voor overleving te bieden.
En onder de dieren die vandaag de dag in leven zijn
vinden we ogen in al deze stadia van ontwikkeling.
En ze werken allemaal.
De complexiteit die het menselijke oog heeft,
vormt geen uitdaging voor evolutie door middel van natuurlijke selectie.
Het is zelfs zo dat het oog en heel de biologie onlogisch is zonder evolutie.
Sommige beweren dat evolutie slechts een theorie is,
alsof het slechts om een mening zou gaan.
De evolutietheorie, net als de relativiteitstheorie,
is een wetenschappelijk feit.
Evolutie is echt gebeurt.
Ons verwantschap met al het leven op Aarde accepteren
is niet alleen gedegen wetenschap.
Naar mijn mening is het ook een verheffende spirituele ervaring.
Omdat evolutie blind is, kan het geen rekening houden
of zich aanpassen aan catastrofale gebeurtenissen.
De Levensboom heeft een aantal gebroken takken.
Veel van hen zijn doorgesneden tijdens
de vijf grootste rampen die het leven ooit heeft meegemaakt.
Ergens is een gedenkplaats voor de grote aantallen verloren diersoorten...
de Hallen der Uitsterving.
Kom met mij mee.
de Hallen der Uitsterving
Welkom in de Hallen der Uitsterving.
Een monument voor de gebroken takken van de Levensboom.
Voor elke van de miljoenen soorten die vandaag de dag
in leven zijn, zijn er wellicht duizend anderen omgekomen.
De meeste zijn uitgestorven tijdens de dagelijkse wedstrijd met andere levensvormen.
Maar velen van hen zijn weggevaagd in grote natuurrampen die de planeet overweldigde.
In de afgelopen 500 miljoen jaar is dit vijf keer gebeurt.
het Ordovicium
Vijf massa-extincties die de Aarde verwoestte.
het Devoon
het Trias
De ergste die ooit plaats heeft gevonden gebeurde zo'n 250 miljoen jaar geleden,
het Krijt
het Perm
aan het einde van een tijdperk die we het Perm noemen.
Trilobieten waren bepantserde dieren die in grote kuddes over de zeebodem joegen.
Ze waren één van de eerste dieren die beeld-vormende ogen ontwikkelden.
Trilobieten hebben lang bestaan, zo'n 270 miljoen jaar.
De Aarde was ooit de planeet van de trilobieten.
Maar nu zijn ze allemaal verdwenen, uitgestorven.
De laatsten zijn van het toneel geveegd, samen met
ontelbare andere soorten, in een ongeëvenaarde milieuramp.
De apocalyps begon in wat nu Siberië is, met vulkanische
uitbarstingen op een voor ons ongekende schaal.
De Aarde zag er toen heel anders uit, met een
enkel supercontinent en een enkele grote oceaan.
Meedogenloze overstromingen van vurige lava
slokten een gebied groter dan West-Europa op.
De regelmatige uitbarstingen hielden honderdduizenden jaren aan.
Het gesmolten gesteente ontstak koolafzettingen en vervuilde
de lucht met koolstofdioxide en ander broeikasgassen.
Dit verwarmde de Aarde en stopte de circulatie van zeestromen.
Schadelijke bacteriën bloeiden op, maar vrijwel
al het andere leven in de zeeën stierf.
Het stilstaande water stootte dodelijk waterstofsulfide gas
de lucht in, dat de meeste landdieren verstikte.
Negen op de tien van alle soorten op de planeet stierven uit.
We noemen het...
De Grote Sterfte.
Het leven op Aarde was zo dichtbij totale uitroeiing dat het
meer dan tien miljoen jaar kostte om er bovenop te komen.
Maar nieuwe levensvormen ontwikkelden zich langzaam om de gaten,
die door de Perm-holocaust achtergelaten waren, te vullen.
Tussen de grootste overwinnaars zaten de dinosauriërs.
Nu was de Aarde hun planeet.
Hun overheersing duurde ongeveer 150 miljoen jaar.
Totdat ook dit als een kaartenhuis instortte
tijdens een andere massa-extinctie.
Het leven op Aarde heeft er flink van langs gehad door de tijd heen.
Maar ondanks dat is er nog steeds.
De vasthoudendheid van leven is verbijsterend.
We vinden het steeds weer op plekken waar niemand dacht dat het daar kon zijn.
Die naamloze gang?
Die bewaren we voor een andere dag.
Ik ken een dier dat in kokend water...
... of in massief ijs kan leven.
Het kan tien jaar zonder een druppel water.
Het kan onbeschermd door het koude luchtledige en
de intensieve straling van de ruimte reizen...
... en zal ongedeerd terugkeren.
De tardigrada, of het 'beerdiertje'.
Het voelt zich prima thuis bovenop de hoogste bergen
en in de diepste troggen van de zee.
En in onze eigen achtertuinen, waar ze in talloze aantallen tussen het mos leven.
Ze zijn je waarschijnlijk nog nooit opgevallen omdat ze zo klein zijn.
Ongeveer even groot als de punt van een speld.
Maar ze zijn onverzettelijk.
De beerdiertjes hebben alle vijf de massa-extincties overleefd.
Ze lopen al een half miljard jaar rond.
We dachten vroeger dat leven kieskeurig was,
dat het alleen kon gedijen waar het niet te heet, niet te koud,
niet te donker of te zout of te zuur of te radioactief...
En wat je ook doet, vergeet niet water toe te voegen.
We hadden het mis.
Zoals het taaie beerdiertje laat zien,
kan leven condities verdragen die een zekere dood voor ons mensen zou betekenen.
Maar de verschillen tussen ons en het leven dat zelfs gevonden kan worden...
...in de meest extreme levensomgevingen op onze planeet
zijn slechts variaties op een enkel thema.
Dialecten van een enkele taal.
De genetische code van het leven op Aarde.
Maar hoe zou leven op andere werelden eruit zien?
Werelden met een hele andere geschiedenis, scheikunde en evolutie dan onze planeet?
Er is een verre wereld waar ik je heen wil brengen...
Een wereld heel anders dan de onze, maar wellicht leven herbergt.
Als dit zo is, belooft het iets heel anders te zijn dan we ooit eerder gezien hebben.
Wolken en mist verstoppen het oppervlak van
Titan, Saturnus' gigantische maan, volledig.
Titan doet mij een beetje aan thuis denken.
Net als de Aarde heeft het een atmosfeer die grotendeels uit stikstof bestaat.
Maar het is vier keer dikker.
Titan's lucht bevat helemaal geen zuurstof.
En het is er veel kouder dan waar dan ook op Aarde.
Desondanks... wil ik er naartoe.
We moeten afdalen door een paar honderd kilometer smog,
voordat we het oppervlak zelfs maar kunnen zien.
Maar hieronder ligt een vreemd maar vertrouwd landschap verstopt.
Titan is de enige andere wereld in ons zonnestelsel waar het wel eens regent.
Het heeft rivieren en kustlijnen.
Titan heeft honderden meren.
Eentje is groter dan het Bovenmeer in Noord-Amerika.
Damp stijgt van de meren, condenseert, en valt weer neer als regen.
De regen voedt de rivieren, dat valleien
uitsnijd in het landschap, net als op Aarde.
Maar met één groot verschil.
Op Titan zijn de zeeën en regen niet gemaakt
van water, maar van methaan en ethaan.
Op Aarde vormen deze moleculen natuurlijke gassen.
Op het kille Titan zijn ze vloeibaar.
Titan heeft heel veel water, maar het is
allemaal stijfbevroren en zo hard als steen.
Het is zelfs zo dat het landschap en de bergen hoofdzakelijk van waterijs gemaakt zijn.
Bij tweehonderd graden onder nul is het op Titan
veel te koud voor water om ooit vloeibaar te zijn.
Astrobiologen sinds Carl Sagan, vragen zich af of er
mogelijk leven zwemt in Titan's koolwaterstof meren.
De chemische basis van zulk leven moet wel
compleet anders zijn dan alles wat we kennen.
Al het leven op Aarde is afhankelijk van vloeibaar water.
En Titan's oppervlak heeft daar helemaal niets van.
Maar we kunnen ons andere soorten leven voorstellen.
Er zijn mogelijk wezens die waterstof in plaats van zuurstof inademen.
En methaan in plaats van koolstofdioxide uitademen.
Ze gebruiken wellicht acetyleen in plaats van suiker als energiebron.
Hoe kunnen we erachter komen of zulke wezens
een verborgen rijk besturen onder de pikzwarte golven?
We duiken diep de Kraken Zee in, genoemd naar het mythische Noorse zeemonster.
Zelfs als er zo eentje hier beneden is, kunnen we het waarschijnlijk niet zien.
Zo donker is het.
Alle olie en natuurlijke gassen op Aarde zijn maar een
kleine fractie vergeleken met de reserves op Titan.
Laten we de lampen aandoen.
We zijn nu tweehonderd meter onder het oppervlak.
Zag je iets?
Daar, bij dat gat.
Misschien was het mijn verbeelding maar.
Ik denk dat we nog eens terug moeten komen om het zeker te weten te komen.
Er is nog één laatste verhaal dat ik je wil vertellen.
Het is het beste verhaal dat de wetenschap ooit heeft verteld.
Het is het verhaal van het leven op onze wereld.
Welkom op de Aarde van vier miljard jaar geleden.
Dit was onze planeet voordat er leven was.
Niemand weet hoe leven ooit begonnen is.
Het meeste bewijs uit die tijd is vernietigt door inslagen en erosie.
Wetenschap werkt op de grens tussen kennis en onwetendheid.
We zijn niet bang om toe te geven wat we niet weten.
Daar hoef je je niet voor te schamen.
Het is alleen een schande om te doen alsof we alle antwoorden hebben.
Misschien zal iemand die dit kijkt de eerste zijn die
het mysterie van het ontstaan van leven op Aarde oplost.
Het bewijs uit levende microben suggereert dat hun vroegste
voorouders de voorkeur gaven aan hoge temperaturen.
Het leven op Aarde is wellicht ontstaan in heet water
rondom onderzeese vulkanische gaten.
In Carl Sagan's originele Cosmos-serie,
traceerde hij een ongebroken draad die zich uitstrekte...
...van de eencellige organismen van 4 miljard jaar geleden...
...tot aan jou.
Vier miljard jaar in veertig seconden.
Van schepselen die nog niet in staat waren de dag van de nacht te onderscheiden...
...tot aan wezens die de kosmos aan het verkennen zijn.
Dat zijn enkele dingen die moleculen doen
als je ze vier miljard jaar van evolutie de tijd geeft.